در ماه مبارك رمضان نيز مانند هميشه پيروي از برنامه غذايي متنوع و متعادل شامل 6گروه اصلي غذايي (نان و غلات، ميوه، سبزي، گوشت ،حبوبات و مغز ها ، شير و فرآروده هاي لبني) ضروري است. در اين ماه هم با رعايــت تـنوع و تعادل در مصرف غذا نيازهاي تغذيه اي شامل آب، املاح، ويتامين ها، مواد معدني، پروتئين و انرژي مورد نياز بدن را مي توانيد تامين کنید.

مطالعات متعدد نقش موثر روزه داري را در بهبود بيماري هاي مختلف نشان داده اند. در اغلــب بيماريهائي كه عادات غلط غذايي، چاقي و افزايش وزن در بروز آنها دخالت دارند روزه داري مفيد است.

مطالعات نشان داده است روزه گرفتن براي مبتلايان به چربي خون بالا بسيار مفيد است و ميزان چربي‌هاي نامطلوب موجود در خون را تنظيم مي‌كند و موجب افزايش ميزان چربي‌هاي مفيد خون مي‌شود.

• خيلي ها فکر مي كنند هنگام سحر بايد غذاهاي پرچربي وپركالري بخورند كه در طول روز احساس گرسنگي نکنند. بد نيست بدانيد مصرف موادغذايي پرچربي بخصوص در هواي گرم موجب تشنگي شديد و كم آبي بدن مي شود.
• توصيه مي شود در وعده سحري از مواد غذايي پرفيبر مثل ميوه ها و سبزي ها استفاده كنيد كه منبع سرشاري از فيبر هستند. مواد غذايي پرفبير آب زيادي درخود جذب مي كنند و بدن مي تواند آن را به آهستگي جذب كند و احساس تشنگي ديرتر عارض مي شود.
• مصرف آب به مقدار زياد در وعده سحري و مخصوصا بين غذا توصيه نمي شود چون موجب رقيق شدن شيره معده و آنزيم‌هاي گوارشي شده و روند هضم غذا مختل مي شود.
• از نوشيدن بيش از اندازه چاي در وعده سحري اجتناب نمائيد چون چاي باعث افزايش دفع ادرار و از دست رفتن نمك‌هاي معدني كه بدن شما در طول روز به آن احتياج دارد مي شود.
• بر خلاف تصور برخي افراد، روزه بدون سحري نه تنها موجب كاهش وزن نمي‌شود بلکه بدليل افت شديد قند خون در طي روز موجب مي‌شود تا شخص روزه‌دار در زمان افطار تمايل بيشتري براي خوردن غذاهاي شيرين و چرب پيدا كند و همين موضوع در نهايت منجر به اضافه وزن و چاقي مي‌شود.
• مصرف مواد غذايي شيرين در وعده سحري توصيه نمي‌شود. مصرف مواد غذايي شيرين با تحريك انسولين موجب ورود قند خون به داخل سلول‌ها و در نتيجه كاهش قند خون مي‌شوند. به اين ترتيب مصرف مـــواد غـــذايي شيرين و حاوي قندهاي ساده در وعده سحري موجب مي شود شخص زودتر گرسنه شود. از آنجا كه ميوه ها نيز حاوي قندهاي ساده هستند توصيه مي‌شود در وعده سحري كمتر مصرف شوند. انواع ميوه را كه حاوي ويتامين‌ها واملاح معدني است و بسيار مفيد براي سلامت بدن مي‌باشد بهتر است در وعده افطار يا در فاصله افطار تا سحر مصرف كرد.
• براي كاهش تشنگي مي‌توانيد از ليمو ترش و سبزي خوردن و سالاد در وعده سحري استفاده نماييد.
• در هنگام سحر از خوردن غذاهاي خشك مانند كوكو سيب زميني، كوكو سبزي، كتلت، انواع كباب و همچنين از مصرف زولبيا، حلواهاي شيرين و چرب، غذاهايي كه با ادويه‌جات زياد تهيه مي‌شوند، سس مايونز، خامه، سوسيس، كالباس و ديگر غذاهاي آماده به دليل ايجاد تشنگي خودداري كنيد.
• از خوردن چاي زياد و پررنگ و قهوه در هنگام سحر خودداري نماييد، زيرا باعث دفع ادرار زياد و موجب تشنگي در طول روز مي‌شوند.
• مهم ترين زمان براي نوشيدن آب كافي يك ساعت بعد از افطار تا نيم ساعت قبل از سحري است. مصرف ميوه مثل هندوانه، خربزه، طالبي و آبميوه تازه يا شربت‌هاي كم شيرين حاوي خاك شير و تخم شربتي در فاصله افطار تا سحر از تشنگي در طول روز جلوگيري مي‌كند. همچنين براي جبران كمبود ميزان آب و املاح بدن در ماه رمضان مي‌توان از مقداري سوپ يا آش ساده هنگام افطار استفاده كرد.
• از غلات و حبوبـات به ميزان دلخـواه در تركيبـات غذايـي سحري براي جلوگيري از افت قند خون در طول روزه داري و يبوست استفاده نماييد.
• در وعده سحري مقدار مناسبي سبزي‌هاي مختلف مصــرف شود. سبزي‌ها با دارا بودن مواد مغذي مختلف و آب، علاوه بر تامين ويتامين‌ها و املاح مورد نياز بدن، از تشنگي فرد در طول روز جلوگيري مي‌كنند.

• در هنگام افطار مصرف غذاهاي سبك و مختصر شامل گروه هاي غذايي شير و لبنيات (مانند شير و ماست و پنير) ميوه‌ها و سبزي‌ها و نان و غلات (مانند برنج و نان) توصيه مي‌شود مانند نان و پنير و سبزي كه يکي از عادات خوب غذايي هموطنان در اين ايام است.
• مصرف شير گرم و فرني يــا شير برنج در هنگام افطار مناسب است. استفاده از مواد غذايي آبکي مثل سوپ، آش، حليم بــدون روغن و همچنين مايعات به هنگام افطار و سحر موجب حفظ تعادل آب و املاح فرد روزه دار مي‌شود.
• استفاده از سبزي‌ها و ميوه‌ها در هنگام افطار و همچنين در فاصله زماني بين افطار تا سحر به دليل اينکه منبع خوبي از فيبر هستند براي دستگاه گوارش بسيار مفيد است و مانع بروز يبوست مي‌شود. توصيه مي‌شود در وعده سحري مقدار مناسبي سبزي‌هاي مختلف مصــرف شود. سبزي‌ها با دارا بودن مواد مغذي مختلف و آب، علاوه بر تامين ويتامين‌ها و املاح مورد نياز بدن، از تشنگي فرد در طول روز جلوگيري مي‌كنند.
• مصرف مايعات مثل آب آشاميدني، آب ميوه، شيركم چربي، دوغ بدون نمك درفاصله پس از افطار تا هنگام خوابيدن كمك مي‌كند كه تعادل آب و الکتروليت‌هاي بدن شما درهنگام روزه داري حفظ شود.
• در ماه مبارك رمضان بهتر است از غذاهاي سرخ شده و پرچرب استفاده نشود زيرا علاوه بر افزايش چربي‌هاي خون موجب سوءهاضمه، ورم معده و اضافه وزن و چاقي مي‌شوند.
• مصرف زياد مواد قندي و شيرين مثل كيك‌هاي خامه‌ايي ، شکلات ، شيريني‌هاي خامه‌دار، زولبيا و باميه، باقلوا، حلواي خيلي شيرين و چرب، شله زرد شيرين و چرب در ايام ماه مبارك رمضان اضافه وزن و چاقي و خطر بالارفتن قند خون را بدنبال دارد.
• آش رشته غليظ همراه با پيازداغ كه حاوي روغن زيادي است و به وفور در افطار مصرف مي‌شود غذاي مناسبي براي افطار نيست زيرا موجب سوءهاضمه و اختلالات گوارشي ديگر مي‌شود. بجاي آن بهتر است از آش رشته رقيق وكم روغن در وعده افطار استفاده شود.
• توصيه مي‌شود براي تامين آب مورد نياز پس از صرف افطار و تا قبل از خواب به تدريج انواع ميوه، چاي كمرنگ و ساير مايعات به ويژه آب براي جبران كم آبي بدن نوشيده شود.
• يکي از عادات غذايي غلط روزه داران اين است كه به دليل تشنگي زياد افطار را با آب سرد يا نوشيدني‌هاي سرد شروع مي كنند كه توصيه مي‌شود افطار را با نوشيدني‌هاي گرم يا ولرم مانند آب ولرم، چاي كمرنگ و شير گرم آغاز كنند.
• پس از آن روزه داران عزيز مي‌توانند از خرما يا كشمش استفاده كنند زيرا اين دو سبب كنترل اشتها مي‌شود و از پر خوري به هنگام افطار ممانعت مي‌كند. علاوه بر آن مصرف خرما در ماه مبارك رمضان در تنظيم قند خون بسيار مفيد اســـت لــذا تـــوصيه مي‌شود در وعده افطار حتي المقدور 3-5 عدد خرما مصرف شود (خرما منبع خوبي از مواد مغذي، قند، فيبر و پتاسيم است). از مصرف بيش از حد خرما نيز مانند ساير شيريني‌ها پرهيز شود.
• در وعده‌هاي سحر و افطار از پرخوري اجتناب كنيد، و تا حد امکان به جاي مصرف انواع شيريني‌ها مثل زولبيا و باميه كه فقط حاوي انرژي و فاقد مواد مغذي (ويتامين ها و مواد معدني) هستند، از مواد غذايي طبيعي شيرين مثل خرما، كشمش و انواع ميوه درحد متعادل استفاده شود. افراط در مصرف انواع شيريني به هنگام افطار چاقي و اضافه وزن را به دنبال خواهد داشت.
• مصرف آب زياد به هنگام صرف افطار سبب اختالل در هضم مواد غذايي مي‌شود. بعد از صرف سحري نيز بســـياري از همــوطنــان عزيز از ترس تشنــــگي در طول روز به مقدار فراوان آب مي‌نوشند كه عادت صحيح غذايي نيست.
• روزه داران عزيز از مصرف تنقلات زياد در فاصله افطار تا سحر پرهيز كنند .اين قبيل مواد دير هضم هستند و سبب مي‌شوند كه به هنگام سحر به دليل پري معده ميل به غذا كاهش پيدا كند.
• مصرف مـــواد غذايي سنگين، دير هضم، پر چرب و سرخ شده به هنگام افطار مناسب نيست .به طور كلي توصيه مي‌شود به جاي غذاهاي چرب و سرخ كرده از غذاهاي آب پز و بخارپز، كم چرب وكم نمك استفاده شود.
• مصرف ميوه رنده شده، لبنيات خصوصا" شير كم چرب، استفاده از انواع سوپ‌ها و آش‌ها در افطار و سحر و نوشيدن چاي كمرنگ براي سالمندان روزه دار مفيد است و مي‌تواند تعادل آب و املاح را برقرار كند.
• مصرف يك ليوان شير در هنگام افطار و سحر ومصرف يك كاسه ماست در موقع شام به كودكان و نوجوانان روزه دار توصيه مي‌شود.
• هرچند بخش عمده انرژي دانش آموزان درزمان روزه‌داري بايد از گروه غذايي نان و غلات تامين شود اما مصرف مواد پروتئيني مانند انواع گوشت‌ها خصوصا گوشت سفيد، تخم مرغ و شير و لبنيات براي آنها ضروري است.
• ابتدا با غذاهاي سبك مثل سوپ افطار كنيد و بعد از حدود 2 ساعت شام بخوريد چرا كه معده در ابتدا به هضم غذاهاي ساده مي‌پردازد و ديگر دچار مشکل نمي‌شود. البته با توجه به فاصله كوتاه زمان افطار تا سحر بهتر است دو وعده غذايي يعني افطاري و سحري ميل شود.
• اگر تخم مرغ در زمان افطار ميل مي كنيد به صورت آب پز سفت يا عسلي باشد. چرا كه نيمرو دير هضم تر از تخم مرغ آب پز است.
• مصرف نوشابه‌هاي گازدار به طور كلي و در ماه مبارك رمضان به طور خاص ممکن است موجب تحريك در معده به خصوص درافراد مبتلا به التهاب معده (گاستريت) شود.
• براي جلوگيري از اختلال در هضم غذا در هنگام افطار آب زياد ننوشيد و كمبود آب بدن را با نوشيدن مايعات كافي بعد از افطار تا زمان خواب جبران نماييد.

روزه داری یکی از اعمال مهم ماه مبارک رمضان محسوب می‌شود اما در برخی از بیماری‌ها و گروه‌های سنی روزه گرفتن شرایط خاصی دارد:

نوجوانان

نوجوانانی که به سن تکلیف رسیده و توان جسمی کامل دارند و به عبارت دیگر وزن و قد متناسب با سن خود را دارند، بر اساس تکلیف دینی باید با رعایت نکات زیر روزه کامل بگیرند.

• ازمصرف زیاد مواد قندی و شیرین در وعده سحری اجتناب نمایند چون مصرف این مواد سبب افت قند خون می شود و توانایی یادگیری آنها را در طول روز کاهش می دهد.
• نوجوانانی که سال نخست روزه داری را آغاز می کنند به علت گذراندن دوران رشد به توجهات بیشتری نیاز دارند. رعایت تنوع و تعادل در استفاده از تمامی گروه‌های غذایی بسیار مهم و ضروری است. منابع خوب پروتئینی (انواع گوشت، ماهی، تخم مرغ و حبوبات) باید در برنامه غذایی آنها گنجانده شود.
• از دریافت کافی گروه شیر و لبنیات در این افراد مطمئن شوید (حداقل در دو وعده سحر و افطار)
• نوجوانان علاقه خاصی به خوردن انواع هله هوله‌ها و مواد غذایی کم ارزش دارند که فقط پرکننده معده هستند و بخصوص در ایام روزه داری نباید مصرف شوند.
• از منابع غذایی آهن و روی، ویتامین A و ویتامین 12B از جمله انواع گوشت، حبوبات، تحم مرغ، شیر و لبنیات، انواع خشکبار و مغزها که در رشد و خون‌سازی نقش دارند، در ایام روزه‌داری به مقدار کافی مصرف نمایند.

مادران باردار و شیرده

• در سه ماهه اول بارداری به ویژه 8 هفته نخست بارداری که سلول‌های مغزی جنین در حال شکل‌گیری است، روزه داری به خصوص در ایامی که ساعات آن طولانی است و به حدود 16 ساعت می‌رسد، ممکن است صدمات جبران ناپذیری به رشد جنین بزند. در سه ماه سوم بارداری نیز بخش عمده انرژی جنین از قند خون (گلوکز خون مادر) تامین می‌شود و روزه داری با ایجاد ترکیبات کتونی حاصل از سوخت چربی‌های بدن برای تامین انرژی می‌تواند به سیستم عصبی جنین لطمه بزند. بنابر این در سه ماه اول و سوم بارداری روزه گرفتن توصیه نمی‌شود.
• در سه ماه دوم بارداری با نظر پزشک و متخصص تغذیه اگر مادر کم وزن نباشد، جنین او با توجه به سن جنینی رشد خوبی داشته باشد، فشار خون طبیعی داشته باشد، کالری و مواد غذایی کافی دریافت نماید و بیماری خاصی نداشته باشد قادر به روزه گرفتن است.
• در مادران شیرده نیز از آنجا که در 6 ماهه اول شیردهی تنها منبع غذایی نوزاد، شیر مادر است و دیده شده که روزه داری سبب اختلال در شیردهی و به دنبال آن اختلال در وزن‌گیری کودک می‌شود، بهتر است در این ایام از روزه داری خودداری نمایند.
• در 6 ماهه دوم شیردهی و با شروع تغذیه کمکی و به شرط اینکه مادر شیرده از برنامه غذایی صحیح پیروی نماید و منحنی رشد کودک طبیعی باشد، گرفتن روزه منعی ندارد. در این دوره رژیم غذایی مادر باید غنی از پروتئین و ریزمغذی ها از جمله آهن، کلسیم و انواع ویتامین ها باشد.

بنابر این در صورتی که مادر شیرده مایل به گرفتن روزه در ماه مبارک است باید نکات زیر را رعایت کند:

• در وعده سحر و افطار و شام منابع پروتئین مانند گوشت یا مرغ یا ماهی یا تخم مرغ یا حبوبات و هم‌چنین انواع سبزی و سالاد و میوه را در رژیم غذایی خود بگنجاند.
• برای تامین کلسیم، بخشی از پروتئین و ویتامین های گروه B به میزان 2تا 3 لیوان شیر یا معادل آن از ماست و پنیر روزانه استفاده کند.
• پس از افطار و تا قبل از خواب و تا سحر حداقل 8 لیوان آب و مایعات مصرف کند که به دلیل کم آبی بدن حجم شیر مادر کم نشود.
• از انجام کارهای سنگین و خسته کننده در طول روز خودداری کرده و استراحت کافی برای حفظ انرژی داشته باشد.

سالمندان

قدرت سیستم ایمنی و مقاومت در برابر بیماری‌ها با افزایش سن و سالمندی کاهش می‌یابد بنابراین سالمندان اگر روزه می‌گیرند باید بیش از پیش مراقبت سالمت خود باشند. به منظور پیشگیری از ابتلا به بیماری کووید 19 لازم است سالمندان سالم برای روزه گرفتن ضمن رعایت موارد زیر با پزشک مشورت نمایند:

• کم آبی و کاهش قند خون ممکن است موجب سرگیجه، از حال رفتن و سقوط شود که برای سالمندان خطر آفرین است. علاوه بر آن کم آبی بدن، خشکی دهان و گلو زمینه را برای ابتال به بیماری کووید 19 فراهم می کند. بنابر این باید به توصیه‌های مربوط به پیشگیری از افت قند خون و کاهش مایعات بدن بیشتر توجه شود.
• سالمندان عموما از مشکلات دهان و دندان رنج می‌برند لذا مصرف میوه رنده شده، لبنیات خصوصا" شیر کم چرب، استفاده از انواع سوپ‌ها و آش‌ها در افطار و سحر و نوشیدن آب و چای کمرنگ در فاصله افطار تا سحر برای آنان مفید و مورد تاکید است و می‌تواند تعادل آب و مواد معدنی را نیز برقرار کند.
• سالمندان دارای بیماری‌های زمینه‌ای مانند فشارخون بالا، بیماری قلبی – عروقی، سرطان‌ها و دیابت بیش از دیگران در معرض ابتلای به بیماری کووید- 19 هستند. بنابراین توصیه می‌شود حتما به پزشک مراجعه کرده و به توصیه‌های پزشک عمل نمایند.

افراد مبتلا به دیابت:

• -براساس نظر اجماعی پزشکان متخصص و موسـسه موضوع شناسـی فقهی بیماران دیابتی که سن کمتر از 6۵ سال داشته و تحت درمان و مراقبت پزشکی هستند و همراه با رعایت رژیم غذایی خود مجبور به استفاده از داروهای متفورمین، آکاربوز، گلوتازون و گروه گلیپتین‌ها هستند، در صورتی که قند خون ناشتای آنان کمتر از 140 میلی‌گرم در دسی لیتر و همچنین هموگلوبولینA1C کمتر از ۷ دارند، در صورتی که آموزش‌پذیر و متعهد به پایش منظم قند خون باشند و اصول حفاظتی و پیشگیری توصیه شده ستاد بحران کرونای کشوری را به دقت رعایت نمایند می‌توانند روزه بگیرند.
• روزه داری برای بیماران دیابتی نوع 2 که دیابت آنان با رژیم غذایی کنترل شده مفید است و نه تنها بیماری آنان را تشدید نمی‌کند بلکه کاهش وزن را نیز به همراه دارد که برای مبتلایان به دیابت دارای اضافه وزن یا چاقی موثر است. افرادی که برای کنترل دیابت خود از قرص استفاده می‌کنند اگر علائم افت قند خون را در طول روز داشتند باید فورا روزه خود را باطل کنند.
• بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 با نظر پزشک معالج و کارشناس تغذیه به شرط اینکه به سایر بیماری‌ها مبتلا نباشند به راحتی می توانند در این ماه روزه بگیرند و از اثرات مفید آن بهره کافی ببرند. بیماران دیابتی که روزه می گیرند باید با تنظیم داروهای مصرفی خود زیر نظر پزشک در وعده‌های سحر و افطار، رژیم غذایی مخصوص خود را در افطار و سحر رعایت نمایند و در مصرف غذاهای شیرین که در ماه مبارک رمضان در وعده افطار استفاده می‌شود دقت نموده و مقدار و میزان توصیه شده توسط مشاورین تغذیه را رعایت نمایند. برای کنترل بهتر قند خون توصیه می‌شود که این افراد در صورت امکان قند خون قبل از سحر و بعد از افطار خود را کنترل نمایند. مواردی که در بیماران دیابتی روزه داری توصیه نمی شود و یا بهتر است روزه نگیرند:
  • اگر قند خون قبل از سحری بالاتر از 3۵۰ میلی گرم بر دسی لیتر باشد.
  • بیمار دیابتی که سحری نخورده باشد.
  • اگر برای کنترل دیابت قرص مصرف می‌شود و الزام است در طول روز نیز برای کنترل قند خون مصرف شود.
  • اگر انسولین تزریق می‌شود و در طول روز نیز باید تزریق داشته باشند.
  • اگر عوارض دیابت نمایان شده باشد، یعنی عوارض کلیوی، چشم ها و ... بهتر است در جهت ممانعت از توسعه عوارض روزه نگیرند یا با پزشک خود مشورت کنند.

افراد مبتلا به فشار خون بالا

براساس نظر اجماعی پزشکان متخصص و موسـسه موضوع شناسـی فقهی بیماران دچار فشار خون در صورتی می‌توانند روزه بگیرند که فشار خون آنها تحت کنترل باشد، یعنی فشار (سیستولیک) کمتر از 1۴۰ میلیمتر جیوه و فشار (دیاستولیک) کمتر از 8۰ میلیمتر جیوه باشد.

افراد دارای فشار خون خفیف و متوسط همراه با اضافه وزن می‌توانند روزه بگیرند و روزه‌داری به کاهش فشار خون آنان کمک می‌کند اما باید با پزشک معالج خود مشورت کنند. به طور مثال در طول دوره روزه داری زمان و دوز مصرفی داروهای بلند اثر مانند ایندرال و....و یا داروهای مدر (ادرار آور) برای جلوگیری از کم آبی باید طبق نظر پزشک تنظیم شود.

برای کنترل بهتر فشار خون الزم است رژیم غذایی مناسب نیز رعایت شود. افراد مبتال به فشار خون بالا باید دریافت نمک و چربی از طریق غذا را کنترل نموده و از کشیدن سیگار اجتناب نمایند. خوشبختانه تمامی این اعمال در ماه مبارک رمضان امکان‌پذیر و راحت‌تر است. روزه برای افرادی که فشار خون بالای کنترل نشده و بی‌ثبات دارند توصیه نمی‌شود.

مبتلایان به بیماریهای قلبي عروقي

• روزه داری و رعایت برنامه غذایی صحیح با کاهش عوامل خطری مانند کاهش وزن، کاهش سطح چربی‌های خون و نکشیدن سیگار سبب پیشگیری از بروز بیماری‌های قلبی - عروقی می‌شود. اما در مورد کسانی که به بیماری‌های قلبی- عروقی مبتلا هستند موضوع متفاوت بوده و حتما باید با پزشک معالج خود مشورت نمایند.
• بیمارانی که دچار گرفتگی رگ‌های قلب هستند و دارو مصرف می‌کنند، از آنجا که عدم مصرف دارو در زمان مقرر زندگی آنها را به مخاطره می‌اندازد نباید روزه بگیرند. روزه گرفتن این افراد منوط به تشخیص پزشک با توجه به شرایط اختصاصی بیمار است.
• بیمارانی که باید برای کنترل بیماری خود به طور منظم و در ساعات معینی در وسط روز دارو مصرف نمایند، نباید روزه بگیرند.
• بیماران قلبی باید به تداخلات دارو و غذا توجه نموده و به توصیه‌های پزشک معالج خود دقیقا عمل نمایند.
• بیماران قلبی که سابقه جراحی یا استنت گذاری دارند با اجازه پزشک معالج منعی برای روزه داری ندارند.

بیماران كلیوی

نقش اساسی و مهم کلیه‌ها در بدن تصفیه خون و دفع مواد زاید است. کلیه ها این نقش مهم را به کمک جریان خون و آب به انجام می‌رسانند. لذا در صورت عدم مصرف کافی آب و مایعات کافی، کلیه‌ها نمی‌توانند وظایف خود را به خوبی به انجام برسانند. در ایام ماه مبارک، فرصت کافی برای تامین مایعات بدن به میزان لازم وجود ندارد و لذا به منظور پیشگیری از عواقب کم آبی در ماه مبارک رمضان که گاهی می‌تواند وخیم و کشنده باشد باید به نکات زیر دقت نمایند:

• برای کمک به کلیه‌ها برای تصفیه خون از مواد زائد، مصرف کافی آب و مایعات در فاصله افطار تا سحر توصیه می‌شود.
• بر دریافت نمک مصرفی کنترل دقیق صورت گیرد و محدودیت در مصرف رعایت شود.
• افرادی که کلیه‌های سنگ ساز دارند (بیش از دو سنگ ادراری طی 6 ماه گذشته) ، برای روزه داری باید با پزشک معالج خود مشورت کنند.
• برای بیماران دیالیزی روزه ممنوع است.

در ایام روزه‌داری به دلیل تغییر سبک زندگی و تغییر الگوی غذایی افراد روزه دار ممکن است دچار مشکلاتی شوند.

یبوست:

یبوست می‌تواند باعث هموروئید (بواسیر) و سوء هاضمه همراه با احساس پری معده شود.

دلائل: مصرف زیاد غذاهای تصفیه شده مثل نان‌های تهیه شده از آرد سفید (نان لواش و فانتزی) و کاهش مصرف آب و غذاهای حاوی فیبر (میوه و سبزی).

درمان: پرهیز از مصرف زیاد غذاهای تصفیه شده مثل نان سفید، افزایش مصرف آب، استفاده از نان های سبوس دار (نان سنگک و جو) به همراه مایعات، افزایش مصرف میوه‌ها به خصوص میوه‌های حاوی فیبر بالا مثل هندوانه و سبزی‌ها. مصرف خاک شیر و یا تخم شربتی با آب داغ در موقع خواب، آلو و انجیر خیس خورده در آب در هنگام خواب همراه با یک لیوان آب ولرم.

سوء هاضمه و نفخ

دلائل: مصرف زیاد غذاهای چرب، سرخ کردنی و ادویه دار، غذاهایی مثل تخم مرغ، کلم، عدس، نوشابه های قندی گازدار مثل کولاها یا حبوباتی که قبل از پخت در آب خیسانده نشده باشد ایجاد نفخ می‌کنند.

درمان: پرهیز از غذاهای چرب و نوشابه‌های گازدار و توصیه به مصرف غذاهای ساده و آب بجای نوشیدنی‌های گازدار، دراز نکشیدن تا یک ساعت بعد از وعده افطار و سحر.

افت فشار خون

تعریق زیاد، ضعف، کاهش انرژی، سرگیجه، رنگ پریدگی و حالت غش که ممکن است هنگام بعداز ظهر در ماه مبارک رمضان اتفاق بیفتد از علائم افت فشارخون است.

دلائل: مصرف کم مایعات و نمک.

درمان: خنک نگه داشتن فرد و افزایش مصرف مایعات و نمک (توجه به وضعیت بیماری قلبی-عروقی فرد)

سردرد:

دلائل: به دلایل مختلف مانند عادت به کافئین و تنباکو و قطع آن، خستگی، عدم استراحت و خواب کافی به علت فعالیت زیاد، ازدست دادن آب بدن، گرسنگی و افت قند خون یا افت فشارخون پدید می‌آید. سردردهای میگرنی نیز در این دوران تشدید می‌شوند زیرا کاهش قند خون و کم آبی باعث افرایش اسیدهای چرب آزاد خون شده و به طور مستقیم اثر شدیدی بر آزاد سازی کاتکولامین‌ها درموارد میگرن می‌شود. اما حتی این افراد نیز با راهنمایی و کمک پزشک معالج و ایجاد تغییرات مختصر در مصرف دارو می‌توانند روزه بگیرند.

درمان:

• آب و مایعات کافی نوشیده شود.
• مصرف سبزیجات در وعده سحری کمک کننده است.
• در طول ماه مبارک رمضان برنامه خود را طوری تنظیم کنید که خواب و استراحت کافی داشته باشید.
• در معرض نور خورشید قرار نگیرند و در صورت اجبار از عینک و کلاه استفاده شود.
• فعالیت‌های بدنی و ورزش در معرض نور خورشید انجام نشود.
• استعمال سیگار 1 تا 2 هفته قبل از ماه مبارک ترک و یا به حداقل رسانده شود.
• مصرف قهوه و چای پررنگ قبل از ماه مبارک کم کم کاهش یابد.
• گاهی مصرف یک قرص مسکن در وعده سحری می‌تواند کمک کننده باشد.
• اگر سردرد به علت افت فشارخون بسیار جدی باشد باید روزه را شکست.

افت قند خون:

ضعف، سرگیجه، خستگی، عدم تمرکز، تعریق، لرزش، کاهش فعالیت و قدرت جسمانی، سردرد، طپش قلب از علائم افت قند خون است.

دلائل (در افراد دیابتی): گاهی ممکن است بعلت عدم تنظیم داروهای فرد دیابتیک و از تنظیم خارج شدن قند خون، افت فند خون بطور ناگهانی حادث شده و فرد به کما برود.

دلائل (در افراد غیر دیابتی): مصرف زیاد قندهای ساده در وعده سحر چون این امر باعث ترشح زیاد انسولین و افت قند در طول روز می‌شود. همچنین عدم مصرف سحری می‌تواند سبب افت شدید قند خون و حتی عدم هوشیاری فرد در طول روز شود.

درمان: پرهیز از مصرف غذاها و نوشیدنی‌های حاوی قندهای ساده در وعده سحری، تنظیم مصرف داروهای کنترل کننده دیابت بر اساس توصیه‌های پزشک در افراد دیابتیک، مصرف وعده سحری با رژیم غذایی سالم.

گرفتگی عضلات:

دلائل: مصرف ناکافی غذاهای حاوی کلسیم، منیزیوم، سدیم و پتاسیم، مصرف غذاهای چرب در وعده شام یا افطار و یا کم آبی بدن.

درمان: مصرف غذاهایی که منبع غنی از کلسیم، منیزیوم، سدیم و پتاسیم (سیب زمینی، موز، ملون‌ها، هندوانه، دوغ، سبزی‌های برگ سبز، آب پرتقال طبیعی، مغزها، گوجه فرنگی، خرما، حبوبات و ...) و لبنیات (شیر، ماست، پنیرو کشک) ، گوشت و پرهیز از غذاهای پرچرب در آخر شب، نوشیدن مایعات (به ویژه آب) به میزان کافی در وعده های سحر، افطار، بین افطار و شام و از زمان شام تا سحر.

زخم معده، سوزش سردل، ورم معده و ...

دلائل: افزایش اسید در معده خالی باعث این عوارض می‌شود. سوزش سردل ابتدا در قسمت فوقانی معده در بالای دنده ها شروع شده و تا ناحیه گلو گسترش می یابد. غذاهای ادویه دار، نوشابه های گازدار مثل کولا و نیز قهوه این حالت ها را بدتر می کند.

درمان: درمان‌هایی برای کاهش سطح اسید معده موجود است.

تذکر: افرادی که دچار زخم معده یا ناراحتی‌های گوارشی هستنند باید برای روزه‌داری با پزشک معالج خود مشورت کنند.

سنگ کلیه:

ممکن است در افرادی که مایعات کم مصرف می‌کنند اتفاق بیفتد یا در افرادی که سابقه سنگ سازی کلیه دارند، سنگ کلیه به مرور ایجاد شود که ممکن است پس از ایام روزه داری خود را نشان بدهد. بنابراین توصیه می‌شود که روزه گیران مایعات زیاد مصرف کنند.

درد مفاصل:

دلائل: افزایش فشار در مفصل زانو هنگام نماز یا بالا و پایین رفتن از پله ها مخصوصا" در افراد پیر و افرادی که دچار التهاب مفاصل هستند باعث درد، تورم و ناراحتی می‌شود. مصرف مایعات به میزان ناکافی نیز می‌تواند در بدتر شدن این وضعیت موثر باشد.

درمان: کم کردن وزن چون زانوها قادر به تحمل وزن اضافی نیستند. ورزش و حفظ تناسب اندام باعث کاهش درد می‌شود و باعث می‌شود که فرد راحت‌تر نماز خود را به جا بیاورد. مصرف منابع اسید چرب امگا3، میوه ها و سبزی‌ها، ادویه‌ها، حبوبات و غلات کامل و مصرف آب به میزان حداقل 8 لیوان در کل وعده‌های سحری، افطار، شام و شب تا سحر می‌تواند در بهبود درد مفاصل کمک کننده باشد.