
وبا یک بیماری عفونی حاد است که بیشتر در اثر خوردن آب یا غذای آلوده به باکتریای به نام ویبریو کلرا(Vibrio cholerae) ایجاد میشود. این بیماری معمولا در مناطقی که به آب آشامیدنی سالم و سیستم بهداشتی مناسب دسترسی کافی وجود ندارد، شیوع پیدا میکند. مهمترین نشانه وبا، اسهال شدید و ناگهانی است که میتواند در مدت کوتاهی باعث کمآبی شدید بدن شود.
در صورتی که درمان به موقع انجام نشود، کمآبی میتواند خطرناک و حتی مرگبار باشد.
آگاهی و پیشگیری، بهترین راه برای کنترل این بیماری هستند.
علائم بیماری
- اولین شکایت بیمار احساس پری و غرغر شکم است؛
- بدنبال آن اسهال آبکی شدید (شبیه به آب برنج بدبو)، با دفعات اجابت مزاج غیرقابل شمارش بدون دل درد، دل پیچه و تب.
- استفراغ بدون حالت تهوع قبلی.
- گرفتگی عضلات پشت ساق پا.
- عطش فراوان.
- فقدان خون در مدفوع.
(در صورت داشتن علائم بالا، هرچه سریع تر به نزدیک ترین مرکز خدمات جامع سلامت یا پزشک مراجعه نمایید)
راه های انتقال
بیماری وبا یک عفونت رودهای است که بیشتر از طریق خوردن یا نوشیدن آب و غذای آلوده به میکروب وبا منتقل میشود. این میکروب معمولاً در آب یا غذایی وجود دارد که با مدفوع فرد بیمار یا فردی که ناقل بیماری است تماس پیدا کرده باشد. در مناطقی که سیستم بهداشتی و تصفیه آب مناسب وجود ندارد، خطر انتشار بیماری بیشتر است. میوهها و سبزیجات شسته نشده، غذاهای خیابانی ناسالم و یخ تهیهشده از آب آلوده نیز میتوانند راه انتقال باشند.
یکی دیگر از راههای انتقال وبا تماس مستقیم با فرد بیمار یا وسایل شخصی آلوده اوست، بهخصوص اگر دستها پس از تماس شسته نشوند. مگسها نیز میتوانند میکروب را از مدفوع آلوده به غذا منتقل کنند. شستوشوی دستها با آب و صابون، جوشاندن یا تصفیه آب آشامیدنی و پخت کامل غذا از راههای مؤثر پیشگیری از این بیماری هستند. آگاهی و رعایت نکات بهداشتی میتواند بهطور چشمگیری از گسترش وبا جلوگیری کند.
راه های پیشگیری
- از آب آشامیدنی سالم (آب لوله کشی یا بسته بندی) و مطمئن استفاده کنید.
- در صورت عدم دسترسی به آب سالم، از آب جوشیده شده به مدت یک دقیقه، استفاده کنید.
- در استفاده از مخازن صلواتی آب در معابر از لیوان های مشترک استفاده نکنید.
- قبل از مصرف هر نوع ماده غذایی، بعد از توالت و قبل از دست زدن به مواد غذایی، دست های خود را با آب و صابون بشویید
- میوه و سبزیجات خام را قبل از مصرف پاکسازی و ضدعفونی نمایید.
- از حمل هر گونه مواد غذایی فاسد شدنی در طول سفر جدا خودداری کنید.
- مواد غذایی را از دسترس حشرات و جوندگان دور نگه دارید.
- از خرید مواد خوراکی و نوشیدنی که توسط فروشندگان دوره گرد عرضه می شود، خودداری کنید.
- غذای پخته شده را در اسرع وقت مصرف کنید و در صورت نگهداری غذای پخته، آن را در داخل یخچال نگهداری کنید.
- حتما بعد از غذا چند قطره آب لیمو یا لیمو ترش تازه استفاده شود.
درمان بیماری
- مهمترین درمان: جبران آب و املاح از دست رفته بدن
- استفاده از محلولORS (سرم خوراکی)
- در موارد شدید: تزریق سرم وریدی
- استفاده از آنتیبیوتیک طبق تجویز پزشک
- هرگز خوددرمانی نکنید. در صورت مشاهده علائم، سریعاً به نزدیکترین مرکز خدمات جامع سلامت یا پزشک مراجعه کنید.
سوالات رایج در مورد بیماری های منتقله از آب و غذا
پیام های آموزشی
- سه قاعده ساده برای پیشگیری از وبا:
- از غذای پخته استفاده کنید
- آب آشامیدنی خود را بجوشانید
- دست های خود را بشوئید
- از آب آشامیدنی سالم برای شست و شو، پخت و پز و آشامیدن استفاده کنید.
- برای پیشگیری از ابتلا به بیماری های اسهالی مواد غذایی و آشامیدنی را از دسترس حشرات دور نگه داریم.
- قبل از تهیه و خوردن غذا و پس از اجابت مزاج دست های خود را با آب و صابون بشوئید.
- هنگام مسافرت از مصرف یخ، سبزی و سالادی که به سلامت آن اطمینان ندارید خودداری کنید.
- همواره آب سالم و بهداشتی بنوشیم و از مصرف آب رودخانه، چاه و آب های سطحی خودداری کنیم.
- در پارک به تابلوهای هشدار دهنده و مشخص کننده آب شرب و آب فضای سبز توجه نموده و از مصرف آب فضای سبز برای آشامیدن جدا خودداری نمایید.
- هرگز از آب رودخانه برای آشامیدن استفاده نکنید و در صورت عدم دسترسی به آب مطمئن، آن را جوشانده و سپس مصرف کنید.
- با مصرف مواد غذایی اسیدی از قبیل آب لیمو و نارنج به همراه غذا از ابتلا به انواع بیماری های اسهالی از جمله وبا پیشگیری نمائیم.
- برای پیشگیری از ابتلا به برخی از بیماری های اسهالی از جمله وبا حتما:
- قبل از تهیه غذا یا هنگام سرو کردن آن
- قبل از خوردن غذا یا هنگام غذا دادن به کودکان
- بعد از دستشویی رفتن یا شستن کودک دست های خود را بشویید.
- هرگز از فروشندگان دوره گرد مواد غذایی و خوراکی خریداری نکنیم.
- غذای پخته و سالم استفاده کنیم.
- میوه جات و سبزیجات خام را قبل از مصرف شسته، ضد عفونی و گندزدایی کنیم.
- مواد غذایی را از دسترس حشرات، جوندگان و سایر حیوانات دور نگه داریم.
- شستن میوه و سبزیجات و ظروف غذا در آب های جاری منجر به بروز بیماری های اسهالی از جمله اسهال خونی و آمیبی می شود.
- از توالت بهداشتی برای دفع صحیح فضولات انسانی استفاده کنیم.
- از شنا کردن در آب های آلوده یا آب هایی که به سالم بودن آن مطمئن نیستیم بپرهیزیم.
- در صورت مشاهده علائم بیماری های اسهالی به نزدیک ترین مرکز بهداشتی درمانی مراجعه نمائیم.
روش سالم سازی سبزیجات و میوه جات:
- مرحله اول پاکسازی: پاک کردن اولیه سبزی با آب سالم.
- مرحله دوم انگل زدایی: اضافه کردن ۵-٣ قطره مایع ظرف شویی به ازاء هر لیتر آب مصرفی و نگهداری سبزیجات در این کفاب به مدت ۵ دقیقه.
- مرحله سوم ضدعفونی: برای از بین بردن میکرب های بیماری زا به مقدار یک گرم (نصف قاشق چایخوری) پورد پرکلرین را در ظرفی محتوی ۵ لیتر آب ریخته کاملا حل کنید، سپس به مدت ۵ دقیقه سبزیجات انگل زدایی شده را در این محلول قرار می دهیم.
- مرحله چهارم شست و شوی مجدد: سبزی ضدعفونی شده را مجددا با آب سالم بشوئید تا باقی مانده کلر یا مواد ضد عفونی کننده از آن کاملا جدا شود و پس از شست و شوی نهایی سبزیجات را با اطمینان مصرف کنید.
- مسافرین گرامی، بیماری وبا در کمین است. در صورت ابتلا به اسهال جهت تهیه نمونه التور با مامورین بهداشتی همکاری نمائید.
- مسافرین گرامی، بیماری وبا در کمین است. در طول مسافرت با استفاده از آب بسته بندی شده و شست و شوی دست ها با آب و صابون از ابتلاء به بیماری های اسهالی و وبا پیشگیری کنید.
پیامهای بهداشتی پیشگیری از بیماریهای واگیردار منتقله از آب ( وبا):
- هموطن گرامی به منظور پیشگیری از ابتلا به بیماریهای رودهای حتما از منابع آب آشامیدنی مطمئن استفاده کنید.
- هموطن گرامی درصورت عدم دسترسی به آب شبکه آبرسانی مطمئن ، حتما از آب بسته بندی در سفر استفاده کنید.
- به منظور جلوگیری از انتقال میکروبها به مواد غذایی و سطوح بدن از ورود مگس و سایر حشرات به سرویس های بهداشتی جلوگیری کنید.
- از استفاده مستقیم از یخ های قالبی( صنعتی) در فصل تابستان برای خنک سازی آب آشامیدنی جدا خودداری کنید یخهای صنعتی فقط برای خنکسازی بصورت غیرمستقیم و عدم تماس با آب کاربرد دارد. حتما از یخ های خوراکی (بسته بندی) استفاده کنید.
- به منظور سالم سازی محیط و عدم انتقال آلودگیهای میکروبی از دفع فاضلاب در معابر عمومی خودداری کنید.
- درهنگام استفاده از استخرهای شنا از ورود به استخرهای شلوغ (بویژه در ایام تعطیل) خودداری کنید.
- درهنگام استفاده از استخرهای شنا حتما قبل از ورود به استخرهای شنا از سرویسهای بهداشتی استفاده کرده و با دوش گرفتن و شستشوی بدن با مواد شوینده با بدن پاک وارد آب استخر شوید.
- جمعآوری و دفع بهداشتی زباله و رهاسازی زباله در معابر باعث عدم پاکی هوا و جلوگیری از تجمع مگس و سایر حشرات و انتقال آلودگی به محیط زندگی می شود.
- از منابع آبی غیر مطمئن به هیچ عنوان استفاده نکنید و در صورت لزوم حتما آب را کاملا بجوشانید تا آلودگیهای میکروبی آن از بین برود.
- در رستورانها و کبابیها صرفا از سبزی و سالاد دارای پروانه بهداشت استفاده نمائید درغیر اینصورت گزارش تخلفات بهداشتی را به سامانه رسیدگی به شکایات 190 اطلاع رسانی کنید تا در اسرع وقت رسیدگی شود.
- در سفر حتما از سرویسهای بهداشتی مناسب استفاده کنید. بعد از توالت ، قبل از خوردن غذا، بعد از تماس دست با سطوح آلوده، بعد از رفتن به مراکز درمانی ، حضور در مراکز تجمعی و آلوده حتما دستهای خودرا با آب و صابون شستشو دهید.
- از محل های مطمئن مواد غذایی خود را تهیه کنید.
- برای نوشیدن آب همیشه همراه خود لیوان شخصی داشته باشید و از لیوانهای آلوده استفاده نکنید.
- از حضور در مراکز تجمعی و آلوده حدالامکان خودداری کنید.
- مواد غذایی را در معرض تماس با حشرات (بویژه مگس) که می تواند ناقل بیماری باشد قرار ندهید.
- از مصرف سبزیجات و میوهجاتی که با فاضلاب آبیاری می شوند خودداری کنید.
- در صورت استفاده از سبزیجات و میوهجات، حتما قبل از استفاده نسبت به انجام مراحل چهارگانه سالم سازی سبزیجات (پاکسازی، انگلزادیی ، گندزدایی، شستشو) اقدام کنید.
روش سالمسازی سبزیجات و میوه جات:
روش سالم سازی سبزیجات : برای جلوگیری از مبتلا شدن به انگلها و یا بیماریهای روده ای حتما" سبزیجاتی را که میخواهیم بصورت خام مصرف نماییم بایستی به طریق زیر سالم سازی نموده و بعد مصرف نماییم :
مرحله 1 - پاکسازی : ابتدا سبزیجات را بخوبی پاک کرده و با آب تمیز شستشو میدهیم تا مواد زائد و گل و لای آن برطرف گردد.
مرحله 2 – انگل زدایی : بعد از پاکسازی سبزیجات، یک ظرف 5 لیتری را پر از آب کنید و بعد به ازای هر لیتر آب 3 تا 5 قطره مایع ظرفشویی داخل آن بریزید و هم بزنید. سپس سبزیجات را داخل کفاب قرار دهید و بعد از 5 دقیقه سبزی را از داخل کفاب خارج کرده و با آب سالم کاملا" شستشو دهید تا تخم انگل ها و باقیمانده مایع ظرفشویی از آنها جدا شوند .
مرحله 3 - گندزدایی : برای ضدعفونی و از بین بردن میکروب ها ، یک گرم ( نصف قاشق چایخوری ) پودر پرکلرین 70 درصد را در ظرف 5 لیتری پر از آب ریخته ، کاملا" حل کنید تا محلول گندزدایی کننده بدست آید . سپس سبزی انگل زدایی شده را برای 5 دقیقه در این محلول قرار دهید تا میکروب های آن از بین بروند .
اگر پودر پرکلرین در دسترس نباشد می توانید از هر ماده گندزدایی کننده مجاز دیگری که در داروخانه ها و مغازهها وجود دارد طبق دستور عمل مصرف آن استفاده کنید .
مرحله 4 - شستشو : سبزی ضدعفونی شده را مجددا" با آب سالم بشویید تا باقیمانده کلر از آن جدا شود و سپس مصرف نمایید .
توصیه های خود مراقبتی در زمینه پیشگیری از بیماری وبا
- قبل از خوردن و آشامیدن هر نوع مواد غذایی در طول شبانه روز، دستهای خود را با آب و صابون به خوبی شستشو دهید.
- همیشه از توالت های بهداشتی استفاده نمایید و بعد از هر بار استفاده دستهای خود را با آب و صابون بشویید.
- از مصرف آبهای غیر بهداشتی مانند آب رودخانه، جویبار، حوضچه ها، فضاهای سبز، پارک ها و استخرها، سدها، قناتها و چشمه ها خودداری نمایید.
- غذاهای اضافی پخته شده را بیش از یک ساعت خارج از یخچال قرار ندهید.
- درجه حرارت یخچال را از نظر دمای مناسب ۲ تا ۸ در جه سانتی گراد برای نگهداری مواد غذایی کنترل کنید.
- از فروشنده های دوره گرد معابر عمومی که مواد غذایی پخته شده عرضه میکنند، خرید نکنید.
- قبل از مصرف سبزی حتما آن را ضد عفونی و به خوبی آبکشی نمایید.
- از خوردن آب در معابر عمومی و اماکن عمومی با لیوان مشترک خودداری نمایید.
- در صورتی که به آب آشامیدنی سالم دسترسی ندارید از آب بسته بندی استاندارد یا از آبی که جوشانده شده است، استفاده نمایید.
- از مصرف یخ یا فرآورده های آن که از بهداشتی بودن تهیه و تولید آن اطمینان ندارید، جدا خودداری کنید.
- همیشه مواد غذایی را دور از دسترس حشرات، جوندگان و سایر حیوانات نگهدارید.


